Altijd weer die spaken!

na 1071 km: twee gebroken spaken!
spaak #1
spaak #2

Deze week viel me tijdens een woon-werkrit ineens een flinke slag in het linker voorwiel op. Thuis bleken er twee spaken gebroken, beiden bij de spaakdraad :(

En dan te bedenken dat ik pas een maand geleden mijn voorwielen voorzien heb van nieuwe spaken en spaaknippels! Beide voorwielen heb ik toen zodanig gespaakt dat de spaakspanning volgens mijn Parktool TM-1 tussen de 1110 en 1240 N lag. Dat leverde twee strakke voorwielen op. Mick reageerde op mijn bericht en waarschuwde onder andere de spaakspanning niet te hoog te kiezen.

Van beide voorwielen heb ik spaakspanning nagemeten. Afgezien van de spaken naast de gebroken spaken was de spaakspanning nog steeds tussen de 1110 en 1240 N. De spaakbreuken zijn daarom naar mijn mening niet te wijten aan een te lage spaakspanning.

Zou de gekozen spaakspanning inderdaad te hoog zijn? Voorlopig ga ik er van uit dat dit inderdaad het geval is. Om te beginnen heb ik geen vering en rijd ik op smalle Kojaks (maat 35-406) op 6,5 bar, stevig dus. Verder kom ik tijdens mijn woon-werkritten diverse flinke korte hobbels tegen. Die passeer ik dan meestal wel met gepaste snelheid, maar toch. En tenslotte doen de schijfremmen ook nog een duit in het zakje. Mijn vermoeden is dat bij de gekozen spaakspanning de korte spaken (171 mm) al zover opgerekt zijn dat er te weinig veilige rekruimte overblijft waardoor er te veel kracht wordt uitgeoefend op de kwetsbare overgang naar de spaakdraad.

Daarom heb ik niet alleen de gebroken spaken vervangen, maar heb ik ook in beide voorwielen de spaakspanning teruggebracht naar 890 à 990 N. Dat lijkt een heel verschil, maar het komt er op neer dat de spaaknippels een halve tot drie kwart slag losser gedraaid zijn. En nu maar duimen dat de spaken nu wel heel blijven ...

Km. stand: 23.051

Wielen opnieuw gespaakt

De laatste maanden werd ik regelmatig geteisterd door spaakbreuken. In het linker voorwiel zijn er in de afgelopen tweeënhalf jaar welgeteld 14 spaken gesneuveld, in het rechter voorwiel 7. In het begin waren het vooral de spaakkoppen die het begaven, de laatste tijd braken de spaken allemaal ter hoogte van het uiteinde van de spaaknippel af.

Een maand of wat geleden was ik er een beetje klaar mee en heb ik nieuwe spaken en spaaknippels besteld met als doel de wielen opnieuw te spaken. Ik had natuurlijk gewoon spaken kunnen bestellen bij ICE, maar a) waren deze erg duur en b) heb ik mijn twijfels over de sterkte van de originele spaken. Goede alternatieven bleken lastig te vinden, maar uiteindelijk heb ik bij Tartybikes geschikte Sapim Race spaken in de maat 18 x 172 mm gevonden. Die waren weliswaar niet zwart, maar wel een stuk goedkoper. Net als de originele spaken zijn dit "double butted spaken".

Voor de spaaknippels heb ik weer voor de DT Swiss Pro lock nippels gekozen. Deze spaaknippels zijn van messing en zelfborgend. Met deze spaaknippels heb ik goede ervaringen. Sinds ik bij km. stand 1820 alle spaaknippels heb vervangen is er geen eentje gesneuveld. Ik heb voor de korte variant van 12 mm gekozen omdat die de spaken, op het punt waar de spaken de spaaknippels richting de naaf verlaten, net iets minder belasten. Het zal niet veel schelen, maar wie weet.

typerende spaakbreuken

wielen met 'vermoeide' spaken

idem, van de andere kant

spaakpatroon rechts

gespiegeld spaakpatroon links

Het viel me op dat het linker wiel, ten op zichte van het rechter wiel, gespiegeld gespaakt was. Ik heb geen idee of dit voor- of nadelen heeft, maar het zorgt er in ieder geval voor dat het linker en rechter voorwiel vrijwel symmetrisch zijn. Zelf heb ik de wielen ook weer op deze manier gespaakt.

Na het verwijderen van de spaken bleek dat de velgen ook zonder spaken nog mooi recht waren. Wel zat er aan de binnenkant wat oxide rond de spaakgaten. Met een mini boormachine, voorzien van een staalborsteltje, was dat vrij snel weg gepoetst.

oxide rond de spaakgaten

mini boormachine met staalborsteltje

oxide weg geborsteld

De trekkende spaken (de spaken waarvan de koppen naar het midden van de naaf wijzen) hebben al flinke sporen in de naafflenzen achter gelaten. Daarom heb ik er voor gekozen de nieuwe trekkende spaken in de gaten van de oude duwende spaken te steken en andersom. Hierdoor vallen de nieuwe spaken niet in de sporen van de oude spaken.

De wielen heb ik één voor één gespaakt. Daar bedoel ik mee dat ik het tweede wiel pas gesloopt heb toen het eerste weer in elkaar zat. Wel zo handig, want hierdoor kan het ene wiel mooi als voorbeeld voor het andere dienen. Omdat de wielen ten opzichte van elkaar gespiegeld gespaakt zijn, heb ik de achterkant van het ene wiel als voorbeeld gebruikt voor de voorkant van het andere wiel, en vice versa.

trekkende spaken hebben hun sporen achtergelaten	de aftrap	eerste ronde
tweede ronde	derde ronde	laatste ronde

Na het inspaken van de wielen zie je dat de spaken bol staan van de spanning. Door de trekkende spaken vlak achter de spaakkop iets naar binnen te buigen en de duwende spaken op die plek iets naar buiten te buigen wordt die spanning duidelijk minder.

Met een boormachine heb ik de spaaknippels zo ver aangedraaid dat de schroefdraad van de spaken nog net zichtbaar was. Daarna heb ik alle spaaknippels met de spokey (een spaaksleutel) vier omwentelingen vaster gedraaid. Vervolgens heb ik het wiel ingeklemd in de wielrichtstandaard en heb ik de spaken verder op spanning gebracht. Een echt geduld werkje! Af en toe heb ik de wielen uit de standaard gehaald en heb ik de velg, met een naafpunt op een houten plank, stevig aangedrukt, eerst aan de ene kant, en vervolgens aan de andere kant.

spaken 'ontspannen'

vastschroeven tot schroefdraad net verdwijnt

'werkplaats'

spaakspanning

Meer informatie over de gebruikte gereedschappen en url's van sites met gedetailleerde informatie over het bouwen van wielen zijn te vinden in het bericht "spaaknippels vervangen", ook op deze blog.

De spaakspanning heb ik afgesteld met behulp van een spaakspanningsmeter, een Parktool TM-1. In beide wielen heb ik de spaken opgespand tot een waarde van 22 à 23. Voor spaken met een dikte van 1,8 mm komt dat overeen met 1110 à 1240 N.

Ik hoop dat de inspanningen er toe hebben geleid dat ik voorlopig gevrijwaard blijf van problemen met de wielen!

wielen die er weer even tegen moeten kunnen

idem, van de andere kant

Km. stand: 21.980

Stangkoppen, voorwiellagers en voorbanden vervangen

De laatste tijd stuurde de trike niet zo strak meer. Niet zo vreemd, want er zat een behoorlijke speling in de voorwiellagers en stangkoppen. Het volgende filmpje laat de speling in één van de stangkoppen zien.



Alle speling bij elkaar zorgde er voor dat ik aan de voorkant van de voorwielen een speling van zo'n 3 à 4 mm kon meten!

Als eerste heb ik de voorwiellagers vervangen, een klusje dat ik al een aantal keren heb uitgevoerd. Het lastigste onderdeel bij het vervangen van de voorwiellagers vind ik om de lagers recht in het lagerhuis te krijgen. Een grote valkuil is het vergeten van het vulstuk dat tussen beide lagers thuis hoort. Het laatste overkwam me bijna! Gelukkig zag ik het net op tijd en kon ik het tweede lager nog makkelijk verwijderen om het vulstuk te plaatsen.

Bij het vervangen van de voorwiellagers bleken er drie spaken in het rechter voorwiel gebroken te zijn, alle drie in de spaaknippel. De laatste tijd wordt ik met grote regelmaat geconfronteerd met spaken die op deze manier afbreken. Ik heb er een beetje genoeg van en heb daarom al nieuwe spaken (Sapim Race 18 x 172mm) en nippels (DT Swiss Pro lock 12mm) in huis gehaald om de voorwielen opnieuw te spaken. Het wachten is nog even op een geschikt moment om ze te vervangen.

De oppervlakken van de Kojaks zagen er pokdalig uit. Ze hebben een groot deel van de winterperiode dienst gedaan en dat was ze aan te zien. In die periode is de rechter voorband drie keer lek geweest, de linker voorband niet één keer. Nu, na 4853 kilometer, heb ik ze vervangen door nieuwe.

Het vervangen van de stangkoppen is ook een regelmatig terugkerende klus. Het vervangen en uitlijnen van de voorwielen gaat me inmiddels vrij gemakkelijk af.

Km. stand 21.119

Update 14-05-2013: Zojuist zag ik een interessant bericht van ICE op Facebook. Uit dit bericht blijkt dat er rubber beschermkapjes voor de stangkoppen in aantocht zijn, ook voor montage achteraf. Goed nieuws! Naar mijn idee moeten die het slijtageproces van de stangkoppen aanmerkelijk vertragen!

Pekel pleegt aanslag op fietsketting

Dinsdagochtend lag er hier een flinke laag sneeuw (ca. 7 cm). Dinsdag ben ik met de auto naar het werk gegaan. Hoe het toen op de fiets was weet ik dus niet. Met de gedachte dat grip en lekbestendigheid met kou en gladheid zwaarder tellen dan snelheid heb ik 's avonds de Kojak rond het achterwiel vervangen door de Supreme. De Kojaks voor heb ik laten zitten. Drie smalle Supremes is mij te vermoeiend.

Woensdag was een koude dag. Toen ik 's ochtends vertrok gaf de thermometer -8,5°C aan, toen ik 's middags thuis kwam -4,5°C. De wegen en fietspaden op mijn woon-werkroute tussen Barendrecht en Maassluis-West waren, afgezien van enkele stukken fietspad, een weg door een woonwijk, een afgelegen weggetje en een viaduct, vrijwel sneeuwvrij. De inspanningen van sneeuwschuivers en strooiwagens hadden duidelijk hun vruchten afgeworpen.

's Avonds bleek dat de pekel mijn trike had ontzien. De ketting was redelijk schoon gebleven en er was weinig roest te bekennen. De ketting heb ik met een lap schoon gemaakt en gesmeerd.

Vrijdag was andere koek. 's Ochtends bij vertrek was het -2°C, toen ik tegen de middag naar huis ging was het 0°C. Met de wind pal tegen en de Supreme achter was het een zware trap naar huis. Ik kon de snelheid maar met moeite rond de 25 km/u houden.

Na afloop bleek dat de pekel nu wel flink had huis gehouden. Op de foto's is goed te zien hoe de ketting en het achterwiel onder een roestachtige smurrie zaten. De smurrie liet zich overigens makkelijk van de fiets afspuiten met de Gardena drukspuit. De ketting heb ik met diezelfde drukspuit goed uitgespoeld, goed droog gewreven en weer gesmeerd.

Als toetje bleken er deze week 3 spaken in de voorwielen gesneuveld te zijn, twee links, één rechts. Alle spaken zijn net onder de bovenkant van de spaaknippels afgebroken. Het vervangen is een klusje voor morgen.

Km. stand: 19.977

Divers onderhoud

10-08: linker voorwiel spaak #7
13-08: voorbanden
17-08: stangkoppen binnenzijde

De afgelopen maanden heb ik vooral lekker gefietst, en heb ik vrij weinig onderhoud hoeven te plegen. Iets wat wel regelmatig terug komt is het vervangen van gebroken spaken in de voorwielen. Met name de spaken in het linker voorwiel hebben de neiging de geest te geven. Dat is jammer, want het vervangen van een spaak vind ik toch aardig wat werk.

Op 13 augustus, nota bene mijn eerste werkdag na de zomervakantie, had ik tijdens mijn rit huiswaarts, met nog 10 km voor de boeg, gelijk een lekke band te pakken. De rechter voorband liep gestaag leeg. Geen probleem, het was lekker weer. 's Avonds bleek dat de buitenbanden al behoorlijk dun waren. Na 5.169 km heb ik daarom de oude Kojaks door nieuwe Kojaks vervangen.

Op 17 augustus heb ik binnenste stangkoppen van de besturing, na 12.664 km, vervangen. Er zat veel speling in de stangkoppen, en dat merk je tijdens het fietsen door het minder strakke sturen. De buitenste stangkoppen heb ik al eerder, op 25 februari, na 8.995 km vervangen.

Tijdens de thuisrit van 12 september schakelde de achterderailleur heel slecht naar de kleinere kransjes. Thuis bleek de schakelkabel, op de grens van de derailleurschakelaar en de buitenkabel, op een paar draadjes na gebroken. Na het vervangen van de schakelkabel ging het schakelen weer als vanouds.

12-09: derailleurkabel

13-10: rechter voorwiel spaak #1

13-10: linker voorwiel spaak #8

Diverse vervangingen

De afgelopen weken heb ik een aantal onderdelen vervangen, waarvan hier verslag.

1. Remgrepen

De originele Tektro remgrepen rammelden er met name op klinkerwegen lustig op los, hetgeen met een flink kabaal gepaard ging. Het voordeel was dat iedereen me aan hoorde komen, maar zelf vond ik het niet zo'n fijn gehoor. Oorzaak was dat de remgrepen in de loop van de tijd veel speling hadden gekregen op het draaipunt.

veel speling op het draaipunt

'rammelaars'

Om de remgrepen te vervangen moesten eerst de de snoertjes van de fietscomputer worden doorgeknipt, en de bar-ends, handvatjes, shifters en oude schakelgrepen worden gedemonteerd.

In plaats van de Tektro remgrepen heb ik Avid Speed Dial 7 remgrepen gemonteerd. Die blijken een stuk rustiger te zijn, en hoewel de grepen een stuk korter zijn, laten ze zich ook prima bedienen:)

2. Shifters

	open gestrokken shifter
	vervuild en ingesleten
	gedemonteerde X5 shifters

Het verdraaien van de originele SRAM X5 verstellers ging steeds zwaarder. Daarnaast lukte het me ook niet de achterderailleur zo af te stellen dat deze over het volledige bereik van de cassette goed schakelde, ook niet met een nieuwe achterderailleur, cassette en ketting.

Al een tijdje had ik nieuwe SRAM X9 verstellers in huis liggen, vandaar dat ik de X5 door de X9 exemplaren heb vervangen. In de praktijk is dat een hele verbetering!

De originele handvatten bleken te kort te zijn. Die heb ik daarom vervangen door universele neopreen exemplaren van de Halfords, die zelf op maat gemaakt moeten worden.

Bij toeval kwam ik er achter dat de X5 verstellers heel makkelijk uit elkaar te trekken zijn, als of het er voor gemaakt is. Op die manier werd duidelijk waarom het verdraaien van de verstellers zo belabberd ging, nou ja, de afbeeldingen spreken voor zich zelf ...

Dat het verstandig is om de shifters regelmatig uit elkaar te halen en schoon te maken moge duidelijk zijn!

3. Houder van de fietscomputer en bijbehorende snoertjes

'oude' houder met ingevreten contacten
'onfrisse' stekkertjes en busjes
universele houder voor BC1609
trapfreqentiesensor voor univ. houder

Zowel de snelheidsmeting als trapfrequentiemeting vielen de laatste tijd regelmatig uit. Het eerste was te verhelpen door de fietscomputer een paar keer te verdraaien ten opzichte van de houder, het tweede door de los getrilde stekkertjes van de trapfrequentiesensor weer stevig vast te duwen in de houder van de fietscomputer. Het uitvallen van de snelheidsmeting werd naar mijn idee veroorzaakt door een slecht contact van de contactkogeltjes in de fietscomputer zelf of door een slecht contact van diezelfde kogeltjes met de contactvlakjes in de houder. Daarom had ik al een nieuwe fietscomputer, een universele houder en een trapfrequentiesensor voor de universele houder aangeschaft, uiteraard inclusief de bijbehorende spulletjes.

Voordelen van de universele houder ten opzichte van de normale houder zijn dat je de contactbusjes eenvoudig uit de houder kunt duwen, zodat je bijvoorbeeld bij het vervangen of onderhouden van de shifters niet de bedrading van de fietscomputer hoeft door te knippen, en dat de trapfrequentie-sensor op een degelijke manier is aangesloten in plaats van met gammele stekkertjes.

Omdat de snoertjes van de fietscomputer toch al waren doorgeknipt was het een goed moment om de nieuwe spullen te monteren. De oude sensoren heb ik laten zitten. Van de nieuwe sensoren heb ik de contactbusjes met de benodigde snoerlengte afgeknipt, en deze heb ik vastgesoldeerd aan de bedrading van de oude sensoren. Eén en ander blijkt in combinatie met de 'oude' fietscomputer goed te werken, dus de 'nieuwe' blijft nog even op de plank liggen.

4. Lichtschakelaar

lichtschakelaar on top

De schakelaar voor de Cyo koplamp zat tot nu toe in een apart doosje dat vastgeplakt zat aan de Tektro remgreep. Door een iets andere dimensionering van de remgrepen en de shifters kon dat doosje niet terug naar z'n oude plek. Daarom is de schakelaar verhuisd naar de afsluitdop aan de bovenkant van de stuurbuis. Daar past het schakelaartje precies in, en het schakelaartje laat zich op die plek prima bedienen.

5. Spaak nr 6 linksvoor

links voor is spaak #6 gesneuveld

Alweer een spaak vervangen. Spaak numero 6 in het linker voorwiel was gesneuveld.

Enkel en onderhoud

SKF lager 6001-2RSL
van z.g.a.n. t/m oud roest
spaakbreuk #4 linksvoor
zijkanten van de kogels boven
'zwemmende' kogels

Na een weekje rust was m'n enkel vorig weekend al behoorlijk vooruit gegaan. De enkel was nog wel een beetje dik, en het lopen ging af en toe nog wat moeizaam, maar fietsen bleek goed te gaan. In het weekend heb ik pekelresten van de trike gewassen, het binnenwerk van de schijfremmen schoon gemaakt en de "winterbanden" weer omgewisseld voor "zomerbanden". Volgens diverse bronnen op internet is fietsen een goede oefening voor mensen met een verstuikte enkel. Gesterkt door deze "wetenschap" ben ik maandag weer voorzichtig met de trike naar het werk gegaan. Het fietsen ging niet geweldig, want ik durfde m'n rechter been niet zwaar te belasten, maar ik kwam waar ik wezen moest! En met een beetje hulp van m'n handen bleek pijnloos uitklikken ook mogelijk. Na het fietsen bleven nare reacties van de enkel gelukkig uit :-). Zodoende ben ik ook woensdag en vrijdag met de trike naar het werk geweest. Hoewel het fietsen steeds beter ging en ik de enkel steeds meer durfde te belasten wilde de vaart er nog niet echt in komen. Verder viel op dat de trike niet bepaald scherp stuurde. Reden om de techniek eens kritisch te bekijken.

Om te beginnen bleken beide voorwielen niet soepel meer te draaien. Het buitenste lager van het linker voorwiel had nogal wat speling. Van de stangkoplagers van de besturing wist ik al een tijdje dat er speling in zat, maar nu vond ik de tijd rijp om ze te vervangen. Als eerste heb de SKF 6001-2RSL voorwiellagers vervangen door nieuwe van het hetzelfde merk en type. Dat heb ik al eerder gedaan, en dat kon ik merken want het ging voor mijn gevoel een stuk makkelijker nu. Opvallend was dat de staat van de lagers nogal varieerde, van "stuk oud roest" tot "zo goed als nieuw". Gezien hun kilometrage (10.519) en vergeleken met de vorige vond ik ze er nog redelijk uit zien.

En passant bleek links voor een spaak (#4) gesneuveld te zijn. Omdat er ook wat slag in het wiel zat heb ik het wiel weer netjes gericht. Hierbij moest nog een spaak (#5) vervangen worden.

Laatste klus van dit weekend was het vervangen van de stangkoplagers van het stuur. Ook dat ging een stuk makkelijker dan de vorige keer. Deze keer heb ik alleen de buitenste stangkoppen vervangen, in de binnenste stangkoppen bleek nauwelijks speling te zitten. Kennelijk hebben de buitenste stangkoppen veel meer te lijden. Dat de stangkoppen versleten zijn is goed te zien op de vierde afbeelding waar ik de zijkanten van de kogels naar boven heb gedraaid: het oppervlak is na 8995 km niet bepaald glad meer. Op de laatste afbeelding is te zien dat de kogels nogal ruim in hun jasje zitten.

Km. stand 12.339